Nhiều năm trước, các trang trại chăn nuôi thường nằm ở vùng xa dân cư nên tình trạng ô nhiễm nước thải, mùi hôi ít được chú ý. Nhưng quá trình đô thị hóa, khoảng cách giữa chuồng trại và khu dân cư ngày càng thu hẹp. Những gì từng “nằm khuất sau hàng cây” giờ đang dần lộ diện.
Trại heo hàng ngàn con cũng nằm ngoài quy hoạch
Câu chuyện về trại heo quy mô khoảng 1.800 con tại khu vực ấp 2, xã Phú Điền, huyện Tân Phú, tỉnh Đồng Nai cũ, nay thuộc xã Phú Hòa, Thành phố Đồng Nai, là một trường hợp đáng chú ý về ô nhiễm chăn nuôi ở vùng ven Đông Nam Bộ.
Theo tài liệu chúng tôi thu thập được, trang trại do ông N.V.Đ làm chủ, hoạt động từ năm 2014. Đến năm 2024 – tức sau 10 năm, UBND xã Phú Điền thời điểm đó xác định cơ sở này “không nằm trong quy hoạch chăn nuôi tập trung”. Đồng thời cho biết sẽ báo cáo UBND huyện Tân Phú để xem xét việc di dời cơ sở về khu chăn nuôi tập trung theo quy hoạch.
Đến tháng 5/2026, theo ghi nhận của chúng tôi, trang trại chỉ mới tạm ngừng nuôi heo. Còn hệ thống chuồng trại vẫn gần như nguyên trạng. Quanh khu vực trang trại xuất hiện nhiều hồ nước màu đen sẫm, mặt nước phủ lớp váng hữu cơ.
Từ trên cao có thể thấy hệ thống ao hồ, mương nước liên thông với các tuyến rạch tự nhiên xung quanh. Người dân địa phương cho biết vào chiều tối hoặc sau mưa, là kinh khủng nhất. Bởi mùi hôi khá nặng từ đây bốc lên nồng nặc.
“Những hồ nước trước đây từng trồng sen, nhưng nước ô nhiễm, sen không ra nổi bông nên người ta bỏ luôn”, một người dân sống gần khu vực phản ánh.
Một số người dân cũng bày tỏ lo ngại vì khu vực trang trại nằm ở vùng đầu nguồn đập Hồng Điệp. Nước thải chăn nuôi không được kiểm soát chặt, là nỗi lo lớn. Bởi nguy cơ ảnh hưởng nguồn nước là điều không thể xem nhẹ.
Khi mùi hôi thoát ra khỏi những hàng cây
Những con đường bê tông ở Bình Dương cũ, nay thuộc TP.HCM, ngày càng đông xe qua lại. Nhà dân mọc lên nhiều hơn, xen giữa những vùng cây xanh và đất nông nghiệp trước đây. Nhưng chỉ cần rẽ vào những con đường nhỏ, đi thêm một đoạn, là … biết điều ngay. Mùi hôi lẫn trong gió, rất khó chịu. Phía sau những hàng cây là các trang trại chăn nuôi với những hồ chứa nước thải đen sẫm.
Tại phường Long Nguyên, TP.HCM – khu vực trước đây thuộc phường Long Nguyên, TP Bến Cát, tỉnh Bình Dương, cũng là điểm cần nói. Tại đây hiện tồn tại một cụm cơ sở chăn nuôi nằm xen giữa vùng đất nông nghiệp và vườn cây lâu năm.
Mỗi trại đều có hồ chứa nước thải lộ thiên, nước màu đen sẫm; một số hồ xuất hiện bọt và lớp váng trên bề mặt. Các hồ chủ yếu được đào âm đất hoặc lót bạt để lưu chứa nước thải chăn nuôi. Trong cụm chăn nuôi này có cơ sở của ông V.T.S với quy mô lên đến 1.000 con/năm.
Tại xã Long Hòa, TP.HCM, trước đây thuộc huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương cũ, cũng không hơn. Một cụm trang trại nằm xen giữa vùng cao su và đất trống. Do có hàng cây che chắn nên phải đến gần mới nghe rõ mùi hôi phát tán.
Bên trong các cơ sở xuất hiện nhiều hồ chứa nước thải lộ thiên với nước màu đen sẫm, một số hồ có bọt và lớp váng trên bề mặt. Nhiều cơ sở nằm gần suối và mương tự nhiên.
Dù chưa ghi nhận trực tiếp tình trạng nước thải chảy tràn ra môi trường tại thời điểm khảo sát, việc lưu chứa lượng lớn nước thải chăn nuôi trong các hồ lộ thiên vẫn đặt ra nguy cơ khó kiểm soát nếu xảy ra rò rỉ, tràn bờ hoặc xả thải khi mưa lớn.
Tại xã Phước Thành, huyện Dầu Tiếng, tỉnh Bình Dương cũ, nay thuộc TP.HCM, vẫn tồn tại nhiều cơ sở chăn nuôi heo quy mô lớn. Trong đó có cơ sở của hộ kinh doanh V.V.Đ tại ấp Tân Bình, quy mô khoảng 4.000 con/năm.
Trong khi đó, tại xã An Linh, huyện Phú Giáo, tỉnh Bình Dương cũ, nay thuộc TP.HCM, cũng có một dự án trại chăn nuôi heo. Dự án này từng được phê duyệt ĐTM từ năm 2015. Quy mô khoảng 4.800 con heo/năm, diện tích toàn khu khoảng 30.000 m².
Đáng chú ý, hồ sơ thời điểm đó xác định khu vực này thuộc vùng quy hoạch chăn nuôi gia súc tập trung của địa phương. Nhưng sau 10 năm, biến thành khu dân sinh xen giữa các vùng chăn nuôi cũ.
Con số thống kê được, là gần cả trăm cơ sở chăn nuôi từ Bình Dương cũ đang tồn tại.
Bài toán quy hoạch và kiểm soát ô nhiễm
Theo Báo cáo hiện trạng môi trường TP.HCM 2025–2026, lộ ra nhiều điểm đáng lưu ý. Nhiều khu vực thuộc lưu vực sông, rạch ở Bình Dương cũ ô nhiễm khá nặng.
Đáng chú ý, tại khu vực rạch Thị Tính (giáp ranh Bình Dương cũ và TP.HCM). Nồng độ amoni tại đây vượt quy chuẩn từ 1,2 đến 8,9 lần; COD vượt từ 1,2 đến 1,6 lần.
Báo cáo nhận định nguồn tác động đến chất lượng nước tại đây đến từ hoạt động của doanh nghiệp. Đi cùng là từ bãi rác, khu công nghiệp và “hoạt động chăn nuôi”.
Nước thải từ hoạt động chăn nuôi chưa được xử lý triệt, góp phần làm gia tăng ô nhiễm tại các rạch đổ ra sông Đồng Nai. Tại nhiều tuyến rạch đổ vào sông Đồng Nai, amoni vượt quy chuẩn tới 17,3 lần; COD vượt tới 8,6 lần.
Từ đó cho thấy, ô nhiễm từ hoạt động chăn nuôi không còn là câu chuyện nằm trong phạm vi một trang trại hay một khu dân cư nhỏ. Việc kiểm soát ô nhiễm về công nghệ chưa được quan tâm tương xứng.
Vấn đề hiện nay không chỉ nằm ở những hồ nước đen hay mùi hôi quanh các trại heo.
Nhiều khu vực từng được quy hoạch phát triển chăn nuôi nay “sống chung” với khu dân cư. Mà đã như vậy, thì những vấn đề từng “nằm khuất sau hàng cây”, gây ô nhiễm cũng dần lộ rõ hơn.
Điều này đặt ra yêu cầu phải rà soát lại quy hoạch chăn nuôi theo sức tải môi trường và khả năng bảo vệ nguồn nước. Xác định khoảng cách an toàn với khu dân cư… Nếu không, những xung đột môi trường tại vùng ven các thành phố sẽ còn tiếp tục kéo dài.
